ABD ulusal sınav sistemini tartışıyorNew York Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Öğrenme ve Öğretme Merkezi Başkanı ve Ölçme-Değerlendirme Uzmanı Prof. Robert Tobias, Tüm Özel Öğretim Kurumları Derneği'nin (TÖDER) davetlisi olarak İstanbul'a geldi. Prof. Tobias, ABD'de uygulanan sınav sistemleri hakkında artı eğitim’e değerlendirmelerde bulundu.
Sınavlar sizce iyi bir ölçme-değerlendirme yöntemi midir? Bir sınavın işlevsel olması için gerekli temel kriterler nelerdir?
Eğer doğru amaçla, doğru kişilerce, doğru zamanda doğru araç gereçler kullanılarak geliştirilmiş sınavlarsa, geçerliliği varsa, verimliliği tartışılmaz olarak kanıtlanmışsa; testler, sınav sistemi kesinlikle doğru yöntemlerdir. Eğitim sistemi içinde biz sınavları daha ziyade öğrencinin güçlü ve zayıf olduğu konuları belirlemekte, bunun haricinde kendi mevcut uygulamakta olduğumuz eğitim sisteminin işlevselliğini sorgulamakta kullanıyoruz. Bu bağlamda, odaklanılması gereken esas konu, sınavların iyi ve doğru amaçlarla, doğru bir şekilde kullanılması olmalıdır.
Sınav öğrenci, öğretmen ve yöneticiler için ne anlama geliyor?
En başta, bu sınav süreci içinde yer alan herkesin bu testlerin amacını düşünmesi gerekiyor. Örneğin bir öğrencinin, bir okula girip giremeyeceğine bir sınav sonucuna göre karar verilecekse, bu öğrenci o sınavı tabi ki herhangi bir sınav gibi görmeyecek, belki de sırtında bir yük ya da bir kambur olarak algılayacaktır. Ancak, bu tamamen bakış açısına göre değişiklik gösterebilir, başka bir öğrenci, bu sınavı, bir yük olarak görmek yerine, yeni bir programa veya yeni bir okula başlamak için harika bir fırsat olarak görebilir. Sorduğunuz bu soru, testin amacı, bireyin kendisi, bireyin karakter özelliklerine göre çeşitli şekillerde yanıtlanabilir. Aynı zamanda tabi ki testin nasıl oluşturulduğu, testin içeriği de burada benzer bir önem taşımaktadır.
Öğrencilerden çok aslında eğitimcilerin kalitesi mi ölçülüyor?
Öğrenciler test ediliyor fakat asıl amaç sistemi, evet, öğretmenleri ve okulu sorgulamak. ABD'de eyaletler farklı eğitim sistemlerine sahip. Buna ilave olarak, ABD'de 15 bin okul bölgesi var. Bu okullar birbirinden ayrı ayrı olarak, öğrencilerin sınıfı geçip geçmemeleri gibi birçok kararı, testlere göre veriyor. Ancak, tüm eyaletlerden bu testlerin sonuçlarına dayanarak bir takım kararlar alması bekleniyor, bu testlerin tek ortak noktası aslında sadece bu. Tüm eyaletler ayrı ayrı sistemlere sınav yapıyor, fakat beklenti öğretmenlerin ve okulların buna göre değerlendirilip bu sonuçlara göre karar alınması. Özellikle okulun güvenilirliği adına yapılması gereken de bu. O zaman sistemde başarı kriterleri var, eğitim kurumun bu başarı kriterlerine uyması gerekiyor… Eğer devlete bağlıysa evet, özel okulsa bu durum geçerli değil. Özel okullar için akreditasyon veren kuruluşlar var. Ama özel okullarda genellikle test sonuçlarına göre karar verilmiyor. Ama tüm devlet okulları bu anlamda bu testleri güvenirlilik ispatı açısından kullanmak zorunda.
Türkiye'de ilköğretimde öğrencilerin altıncı, yedinci ve sekizinci sınıflar sonunda her sene sınava girmesi ve aldıkları puanların ortalamasına göre farklı seviyelerdeki liselere yerleştirilmeleri amaçlanıyordu. Bu üç sınav, şimdi tek sınava indi. Sizce tek sınav mantığı sağlıklı mı?
Testin nasıl geliştirildiği, nasıl uygulandığı ve nasıl değerlendirildiği bu noktada çok önemli. Eğer altıncı ve yedinci sınıflarda yapılan testlerin sonuçları eğitimi daha iyi kılmak, yapılan gelişi görmek, neler yapılırsa daha iyi oluru görmekse amaç, bunu doğru buluyorum. Tek bir sınavın 3 seneyi birden kapsayıp, o tek sınavını sonucuyla hareket edilememesi gerektiğini düşünüyorum. Öğrencinin kendi çalışmaları, aktiviteleri gibi diğer yan faktörlerin de değerlendirilmesi gerekmektedir, bu değerlendirme ancak bu şekilde bir anlam kazanır.
Ölçme değerlendirmede yaşadığımız en büyük sorunlardan bir tanesi de Türkiye'deki eğitimde bölgesel farklılıklar oldukça fazla olması. Fakat tek bir ulusal ölçme-değerlendirme sınavı uyguluyoruz. Bu durumu nasıl değerlendiriyorsunuz?
Tabii ki benim inancıma göre her çocuğun eşit eğitim imkanına sahip olması. ABD'deki fark eyaletten eyalete sınav sisteminin değişmesi. Bazı değerlendirmeler öğrencilerde çok düşük bir seviyede bir yeteneğin yeterli olacağını kabul ederken, bazıları da çok üstün seviyelerde yetenek arıyor. Böylece test verilerini eğitim kalitesiyle karşılaştırmak güçleşiyor. Bu yüzden standartların belirlenmesi, eyaletler arasında mukayese yapabilmesi açısından, birçok insan ulusal bir sınavın gerekliliğini savunuyor.Tabi burada dikkat edilmesi gereken önemli bir konu ortaya çıkıyor. Bu ulusal sınavla; eğitimin daha iyiye götürülmesinin, profesyonel gelişimin, öğretmenlerin daha iyi eğitilmesine çaba göstermenin ve eğitim eşitliğinin sağlanmasının amaçlanması gerekiyor. Aksi takdirde, bir öğrenci, sadece bir bölgede yaşadığı için bir nevi cezalandırılıyorsa, tabi ki bu sistemi yanlış buluyorum.
Dünyaya baktığımızda, sınav uygulamalarında ortak bir sisteme doğru gidildiğini düşünüyor musunuz?
Öğrenci performanslarını değerlendirmede bir ortak paydanın olması gerektiğini düşünüyorum. Böylece eğitim başarısıyla ilgili bilgi alabiliriz. Geçtiğimiz yıllarda, birçok farklı ülkenin katılım gösterdiği, matematik ve fen düzeylerini test eden TIMSS adlı uluslararası bir sınav uygulanmıştı. Bu sınav birçok ülke için çok ülke için bir uyanış çağırısı oldu. ABD olarak iyi sonuçlar elde edeceğimizi düşünüyorduk, ancak bu uluslararası düzlemde, ABD hiçbir şekilde iyi sonuçlar elde edemedi ve eğitim sistemimizi sorgulamaya gittik. Bu sınav, ülkelerin kendi içerisinde gelişmesinden ziyade çeşitli ülkelerin eğitim alanında işbirliği kurması, eğitim sistemlerinin karşılaştırmaları, neyi nerede dahi iyi veya kötü yaptıklarını görmeleri ve kendilerini geliştirmeleri çok önemli. Mesela TIMS'de Singapur'un ve Finlandiya'nın puanı genel olarak oldukça yüksekti. Bu iki ülke bu anlamda çok ilgi çekti, bizim yapmadığımız neleri yapıyorlardı eğitim alanında sorusu soruldu.
Bu sonuçlara göre herhangi bir değişiklik yapıldı mı?
ABD'de eğitim sisteminin bu şekilde köklü bir değişime gitmesi çok zor. Eyaletler arasında öğretmenlerin alımından tutun müfredatın düzenlenmesi, o müfredatın ölçülüp değerlendirilmesine kadar tamamen farklı standartlarda eğitim anlayışları olduğu için, federal hükümetin bu konuda tüm ülkeyi kapsayacak bir değişikliğe gitmesi çok zor. Ama tabii ki, bu uluslararası sınav sonuçları federal hükümeti bir şekilde tetikledi. Hükümeti eğitimi geliştirici, eğitim kalitesini yükseltici bir takım önlemler almaya itti. Aynı şekilde yüksek öğretimdeki öğretmenlerin profesyonel gelişimi, öğretmenlerin eğitilmesi de bu konunun bir parçası oldu.
Sizce sınavlarla başarı arasında doğrusal bir ilişki var mı? Neden sınavlara ihtiyaç duyuyoruz?
Ben olasılıklara inanan bir insanım, determinist bir insan değilim. Sınav sonuçları sizin gelecekteki başarınızın tek belirleyicisi olamaz. Test sonuçlarıyla başarı arasında bir inceleme yapsanız bir korelasyon kurabilirisiniz, ama bu korelasyon yüzde kaç olur, yüzde 3'le yüzde 10 arasında olduğunu varsayabiliriz. Ama burada, başarının, yüzde 90 oranında test sonuçlarından bağımsız olduğunu görürüz. Ancak yine de, belli durumlarda adalet ve herkesin eşit şekilde değerlendirilmesi açısından sınav sistemleri de gerekli görülebiliyor. Örneğin New York'taki fen alanında uzmanlaşmış üç okul, öğrencilerini kendi sınav sistemlerine göre seçiyor. Bu okullara girmek isteyen 10 binlerce öğrenci var, ancak kontenjan sadece birkaç binle sınırlı. Eğer sınav sistemleri olmasaydı, politika, kayırmacılık, servet gibi farklı etkenler bu öğrencilerin okullara yerleştirilmesinde etkili olacaktı. Bu durumların oluşmaması, öğrencilerin adil bir şekilde eğitim olanaklarına ulaşması için, sınav sistemleri gerekiyor.