Türkiye’deki ortaöğretim sınav sistemi ve okullar üzerine bir derkenar

Öğrencilerin yoğun bir şekilde sınavlara hazırlandıkları bu dönemde size sunulan bu yazı, ilköğretim kurumlarından mezun olan yüksek puanlı öğrencilerin Ortaöğretim Yerleştirme Puanlarına (OYP)  göre hangi okulları tercih ettiklerini ortaya koymaya çalışacak, bu konuyu bütün boyutlarıyla inceleyerek, hem velilere hem de Milli Eğitim yetkililerine bazı öneri ve eleştirilerde bulunacaktır.

1 milyon 30 bin adayın girdiği açıklanan 2010 sekizinci sınıf SBS sınavı sonucunda ortaya çıkan, MEB sayfasından alınan I. ve II. yerleştirme sonuçlarına göre oluşan taban puanları dikkate alınarak yapılan bu çalışmanın bazı ezberleri bozacağı kanaatindeyiz.

Öncelikle şunu belirtelim ki, arka arkaya gelen üç çocuğu da farklı sistemle sınava giren bir baba olarak, içeriden yaptığımız gözlemlere dayanarak söylüyorum ki, bütün iyileştirme çabalarına rağmen Türk eğitim sisteminin önemli sorunları var.

Yıllar içerisinde Anadolu'daki her hangi bir lisede okuyan bir gencin de üniversite sınavında çok iyi yerleri kazanabildiği sistem kaldırılarak, öğrencilerin çok küçük yaşlarda kastlaşma mağduru haline getirildiği bir sınav sistemi üretildi. AK Parti hükümeti bu durumu değiştirmeye çalışmaktadır. Ancak bazı sorunların sistemle endemik olması ve bürokratik isteksizlik nedenleriyle bu süreç yavaş işlemektedir.

Bu çalışmada esas alınan, iyi okullara girmenin kriteri olarak addedilen 450 tam puan alan bir öğrenci, 1 milyon 30 bin öğrenci arasında yüzde 4,50’lik dilime girmiş (Yaklaşık 46 bininci olmuş) demektir. 1 milyon otuz bin kişinin girdiği sınavlarda makul düzeydeki okullara yerleşmek için yeterli olan 400 puan ve üstünü alan bir öğrenci ise yüzde 15,50’lik dilime girmiş, yaklaşık 160 bininci olmuş demektir. Yani 400 tam puan öğrenci 870 bin öğrenciyi geride bırakmasına rağmen sistem tarafından (yeterince) başarılı görülmüyor.

Bu nedenlerle, yaklaşık 900 bin çocuğu, "ileride iyi bir fakülte kazanamam ve geleceğimi kurtaramam" psikolojisine sokan ve zimmen insanların bu öğrencilere "işe yaramaz çocuk" gözüyle bakmasına olanak tanıyan bir sınav sistemimiz var. Sanırız Türkiye'dekinden başka bu kadar gencini "sen işe yaramazsın" diyerek aşağılayan başka bir sistem yoktur.

İkincisi, SBS, OKS, (YGS, LGS) adı her neyse, çocukların hayatta meslek edinme durumlarını ölçecek hiçbir soruyu sormuyor. Bilginin bile işe yaramaz ayrıntılarında çocukları sıralamaya tabi tutuyor. Modern bilimin keşfettiği değişik zeka türleri ve yetenekler iş planlamasında ve gencin bu doğrultuda yetiştirilmesinde hiç dikkate alınmıyor. Bu noktada 3 yıl süren SBS’nin kaldırılması ve tekli sistemin sorularının sadece sekizinci sınıf derslerinden çıkacak olması çok güzel bir düzenleme. Ancak sınav teke inmiş olsa da yerleştirmenin mantığı hala devam ediyor. Bu yerleştirme sistemi sürdüğü müddetçe de yukarıda bahsettiğimiz arızalar ve bilhassa da kastlaşmanın çocuklar ve sistem üzerindeki ağır yükü devam edecektir.

Biz bu yazıda, büyük emek vererek sınavda istenen puanı alan öğrencilerimizin hangi okulları tercih ettiğine dair verilere dayalı sonuçları sizlerle paylaşacak ve sonuçları yorumlayacağız. Bilhassa sınavların sosyo-ekonomik boyutuna işaret edip, Bakanlığa ve velilere bazı öneriler sunacağız.

Başarılı öğrencilerin hepsi fen liselerine mi gidiyor?

ÖSYM eski Başkanı Prof Dr. Ünal Yarımağan 2010 sınav sonuçlarını açıklarken canlı yayında fen liselerini en yüksek puanlı öğrencileri alan tek okullar gibi sundu. Ayrıca Anadolu liselerinin en başarısız okullar grubunda olduğunu sürekli vurguladı. Durum acaba nasıl? Öncelikle fen liselerinden başlayarak tabloları bir görelim:

Burada, fen liseleri, Anadolu liseleri ve Anadolu öğretmen liselerinin taban puanları verilirken Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Sitesinden alınan II. Yerleştirme Taban Puanlarını esas alıyoruz. Bunun nedeni II. Yerleştirme Puanlarının bir aşama daha reel puanlar olması. Ancak bu puanlar okulların tercihte yükselme sonucunda ortaya çıkan kapanış puanları olmadığı da açık. 2009-2010 Eğitim Döneminde MEB öğrencilere 4 kez tercihte bulunma imkanı tanıdı. Dolayısıyla burada verilen puanların, okuluna göre değişmekle beraber ortalama 1 ile 5 puan arasında düşebileceğini dikkate almanız gerekir.

TABLO-1 450 Taban Puanın Üstündeki Devlet Fen ve Sosyal Bilimler Liseleri

Görüldüğü gibi 97 fen lisesi bu tabloda yer almayı başarmış. Bunun yanında, listeye giremeyen fen liseleri var. Bunlar: Artvin, Bingöl, Bitlis, Rize-Ardeşen, Kars, Muş, Samsun-Çarşamba, Siirt, Tunceli, Şanlıurfa-Birecik, Bayburt, Şırnak-Cizre, Ardahan, ve Iğdır. Fen liselerinin bir okul bazlı en fazla aldığı öğrenci sayısı da 104.

Türkiye’de mevcut fen liselerinin 14 tanesi bu listeye girememiş, sosyal bilimler liselerinden de iki tanesi (İstanbul ve Ankara) bu tabloda yer almıştır. Bu okulların kontenjan toplamı 8528’dir. Listeye giremeyen 10 il de dahil (çünkü o illerde daha yüksek puanlı okul yok) yaygınlık ve Türkiye’nin her yerinde yüksek puanlı öğrencileri toplamak yönünden en başarılı okullar fen liseleridir.

Şimdi de aşağıda 450 taban puanın üzerinde öğrenci alan Anadolu liselerine bakalım.

TABLO-2 450 Taban Puanın Üstündeki (Devlet) Anadolu Liseleri

* Son Tercihte Yükselmede yaşanan bir şanssızlık sonucu bu iki okulun taban puanlarının (440’lara kadar) düştüğü iddia edildi.

Doksan bir tane Anadolu lisesinin listede yer almasına rağmen, il dağılımına baktığınızda başarılı Anadolu liselerinin bulunduğu farklı il sayısı sadece 19’dur. Halbuki bu durum fen liselerinde ve Anadolu öğretmen liselerinde farklıdır. 450’nıin üzerinde 36 okulu bulunan Anadolu öğretmen liselerinin bulunduğu farklı il sayısı (Tablo 5)  otuz üçtür. Anadolu liseleri en fazla öğrenciyi almalarına karşın, sadece Türkiye’nin sosyo-ekonomik olarak gelişkin ve eğitim düzeyi yüksek (dolayısıyla çoklukla Büyükşehirlerde) kentlerinde yer almaktadır.

Türkiye’de hazırlıklı on tane Anadolu lisesi vardır. Bunlardan dokuz tanesi listeye girmesine karşın bir tanesi bu tabloda yer alamamıştır. O da İzmir Karşıyaka Cihat Kora Anadolu Lisesidir. Anadolu lisesi geleneğinin güçlü olduğu ve listede bir sürü okulu bulunan İzmir’de bu durumun ortaya çıkması şaşırtıcıdır. Muhtemelen hazırlık ayrıcalığı verilirken doğru okul seçilememiştir.

Adı “Anadolu” lisesi olmasına rağmen bu okullar Anadolu’da zihinlerde başarılarıyla yer alamamaktadır. Metropollerde en başarılı ve geleneği olan okullar olarak algılanmalarına rağmen metropoller dışında fen liseleri ve Anadolu öğretmen liselerinin arkasında kalmaktadır. Bunun nedeni, ayrıntılarını ileride göreceğimiz gibi devletin uyguladığı politikadır.

Aşağıda verilen Tablo-3 ve tablo-4’te I. Yerleştirme Puanları esas alınmıştır. Bunun nedeni MEB Sayfasında verilen II. Yerleştirme Listesinde bu okulların puanlarının yer almamasıdır. Eğer devlet okulları ile bu okulların puanlarını kıyaslayacaksanız ortalama 1 ile 4 puan arasında bir düşüş ihtimalini dikkate almalısınız.

 TABLO-3 450 Taban Puanın Üstündeki SBS ile Öğrenci Alan Özel Anadolu Liseleri (I. Yerleştirme Sonuçlarına Göre)

Bu tabloda dokuz tane özel Anadolu lisesi vardır. Dokuzunun toplam kontenjanı sadece 131’dir. Bu sayı normal bir Anadolu lisesinin kontenjanına eştir. Özel Anadolu liselerinin sayısı özel fen liselerinin sayısının çok gerisindedir. Tabi ki bu rakamlara, bugüne kadar ayrı bir sınavla öğrenci alan Alman Lisesi, Robert Koleji gibi okullar dahil değildir. Bilindiği gibi onların kontenjanı yüksektir.

TABLO-4 450 Taban Puanın Üstündeki Özel Fen Liseleri (I. Yerleştirme Sonuçlarına Göre)

Yukarıdaki Tablo’dan da görüleceği gibi bu okulların kontenjanı da devlet okullarına göre oldukça düşüktür. Sadece 1 tanesi elli küsür, 3 tanesi kırk küsür, 2 tanesi de otuz küsür öğrenci almakta geriye kalanların tümü ise 24 ve daha az öğrenci almaktadır. Nitekim bu durum kontenjan toplamından da görülebilir. 59 fen lisesinin toplamı (1279) çok öğrenci alan Anadolu liselerinin dördünün toplamından daha düşüktür. Ancak il yaygınlıkları (17 farklı il) neredeyse Anadolu liseleri kadardır. Bu başarı sivil toplum kuruluşlarına aittir.

Yalnız burada vurgulanması gereken durum, Tablo-3 ve 4’te yer alan okulların hemen hemen tümünün puanlarını yüksek tutmak için az öğrenci almayı bir taktik olarak belirlemeleridir. Yoksa bu öğrenciler, üniversitelerde olduğu gibi, (indirimler uygulanmakta ancak) burslu okumamaktadır. Bu taktik, eğitime uygun bir davranış olmaktan daha çok ekonomik kaygıya dayanan bir uygulamadır.

Şimdi de Anadolu Öğretmen liselerine geçelim.

TABLO-5 450 Taban Puanın Üstündeki Anadolu Öğretmen Liseleri

Bu yönleriyle yeterince tanınmamalarına rağmen Türkiye’de başarılı 36 Anadolu öğretmen lisesi vardır ve bunlar da 33 farklı ile dağılmış durumdadır. Başarılı örneklerinin yaygınlığı yönünden Anadolu öğretmen liseleri fen liselerinden sonra ikinci konumdadır. Sadece 18 kişi alan (ilk) bir tanesi hariç, bunların hepsi devlet okullarıdır.

SONUÇ: TABLOLARIN YORUMU

İYİ ÖĞRENCİLER HANGİ OKULLARA GİDİYORLAR?

1. Anadolu liseleri yüksek puanlı öğrencilerin tercih ettiği okullar arasında birinci durumdadır. Tablo-2’de yer alan Anadolu liselerine toplam 13.570 öğrenci yerleşirken, bu rakam fen liselerinde (Tablo-1) 8528, Anadolu öğretmen liselerinde (Tablo-5) ise 4008’dir. Anadolu liseleri bu iki okul grubunun toplamından (12.536) daha fazla (1034) öğrenci almaktadır. Yani ÖSYM eski başkanının beyanının aksine yüksek puanlı öğrencilerin çoğu Anadolu liselerini tercih etmektedir. 

Ancak Devletin uyguladığı politika nedeniyle her yıl fen liselerine ve Anadolu öğretmen liselerine giden öğrenci sayısı artmakta ve bu makas Anadolu liseleri aleyhine her geçen yıl daralmaktadır.

Özel fen liselerine giden 1279 rakamını, hem Tablo 3’te yer alan (131) hem de bugüne kadar farklı sınav sistemiyle öğrenci alan Alman Lisesi, Robert Koleji, St. Joseph gibi okullarla kıyaslamak gerekir ki, bu durumda o farkın çok daha büyük olacağı aşikardır.

2. Türkiye’nin en yüksek puanlı ilk iki devlet okulu Anadolu lisesi statüsünde olan Galatasaray Lisesi ile İstanbul (Erkek) Lisesi’dir.
3. Tablo-4’te yer alan özel İstanbul-Bahçeşehir Fen ve Teknoloji Lisesinin puanı bu ikisinden de yüksektir. Ancak bu çalışmada bugüne kadar ayrı sınavla öğrenci alan, aynı sınavla aldığı durumda da farklı puanlama sistemi uygulayan Alman Lisesi, Robert Koleji, St. Joseph gibi özel okulların değerlendirmeye alınmadığı bir durumda bu okulu birinci göstermek adil olmayacaktır. Bu okulların tamamı Anadolu lisesi statüsündedir. Ayrıca İstanbul Özel Bahçeşehir Fen ve Teknoloji Lisesi sadece 24 öğrenci almaktadır.
4. Fen liseleri bulundukları şehirlerde yüksek puanlı öğrencileri almak yaygınlığı yönünden en başarılı okullardır. İstanbul dışındaki bütün illerde en yüksek puanlı okullar fen liseleridir.

“SOSYO-EKONOMİK OLARAK GELİŞMİŞ SINIFLAR İYİ ANADOLU LİSELERİNİ TERCİH EDİYOR”

5. Anadolu liselerinin bulunduğu bu 19 il dışındaki tüm illerde fen liselerinin alternatifi Anadolu öğretmen liseleridir.
6. İyi Anadolu liselerinin, en fazla öğrenciyi almalarına rağmen sadece Türkiye’nin sosyo-ekonomik olarak gelişkin ve eğitim düzeyi yüksek kentlerinde yer almaları eğitimde büyük kentlerin elde ettiği algı biçimine Milli Eğitim Bakanlığı bürokratlarının hala sahip olamadığını gösterir. Eğer öyle olmasaydı, Anadolu’da fen liseleri ile Anadolu öğretmen liselerinin sayısı plansız bir şekilde artırılmaya devam edilmezdi.

Anadolu liselerinin muadili olan Alman Lisesi, Robert Kolej St. Joseph gibi özel kolejlerin de başta İstanbul olmak üzere bu türden metropollerde yer aldığını düşünürseniz Anadolu’nun yükselen sınıflarının çocuklarının hala bu okullara yönlendirilemediğini göreceksiniz. Bakanlık da bu sosyal gerçekliğin yeterince farkında görünmemektedir. Bu durum sınıfsal ayrımı beslemekte, Türkiye’nin sosyal ve kültürel dönüşümünü geciktirmektedir.

7. Anadolu liselerinin bu yönlerinin bilinmemesinin nedeni, iyi örneklerin metropol merkezlerinde olmasıdır. Halk bu okulları yeterince tanımamaktadır. Dolayısıyla fen liselerinin revaçta olması bir tercihin sonucudur. Her ile, ilçelerini de içerecek şekilde birden fazla fen lisesi açar ve bunları tercih sistemiyle ve o yöredeki dersaneler aracılığıyla yüceltirseniz, çevresindeki Anadolu liseleri puanı da yerlerde gezen bir vatandaşın başka bir şey düşünme olanağı kalmaz. Taşrada fen lisesini kazanamamış çocuk, herhangi yüksek puanlı Anadolu lisesini kazanmış olsa dahi, başarısız addedilmektedir. Oralardaki öğretmenler dahi bu durumun çok farkında değildir. 

Ayrıca, Türkiye’de nedeni anlaşılamayacak biçimde fen ve matematik bölümler yüceltilirken, Türkçe-matematik ve Türkçe-sosyal bölümler aşağılanmaktadır. Oysa Türkiye’de girebilmek için çok yüksek puanlar gerektiren sosyal okullar çokça vardır. Örneğin, bir devlet üniversitesi olan Galatasaray Hukuka girmek için ilk 100 öğrenci arasında, Koç, Bilkent ve Fatih hukukun tam ve yarım burslularına girebilmek için bütün öğrenciler arasında ilk dört yüz arasında olmak gerekmektedir.

Boğaziçi, Bilkent, ODTÜ, Koç gibi üniversitelerin sosyal bölümleri çok yüksek puanlarla öğrenci almakta, 300 ün üzerinde öğrenci alan Ankara ve İstanbul Hukuk gibi fakülteleri kazanabilmek için yüzde birlik dilime girmek gerekmektedir.

8. Tam anlamıyla farkına varılamamakla birlikte, Anadolu öğretmen liselerinin taban puanlarının yüksekliği de dikkat çekmektedir. Farklı illerde başarılı olmak yönünden Anadolu liselerinden daha iyi durumdadır. Türkiye’de dikkati çekecek kadar başarılı fen liselerinden ve Anadolu liselerinden daha yüksek puanla öğrenci alan Anadolu öğretmen liseleri mevcuttur.
9. Katsayıdaki adaletsizliğin -tam olarak giderilemese de- düzeltilmesi nedeniyle bu yıl meslek liselerinin taban puanları yükselmeye başlamış olup, bu eğilim devam edecek görünmektedir. Çok yakın gelecekte 450 taban puanını geçen Anadolu meslek liseleriyle karşılaşmak mümkün olacaktır.

BAKANLIĞA VE VELİLERE ÖNERİLER

1. Öncelikle mevcut sistemdeki kastlaşma eğilimi çok tehlikelidir. Çocukların gençliğe adım attıkları bu küçük yaşlarda, aldığı puana göre muameleye tabi tutulduğu bu sistem gözden geçirilmelidir. Üç yıl süren SBS’nin bir yıla indirilmesi çok isabetli olmuştur. Ancak bu düzenleme tek başına yeterli değildir.  Bu kapsamda:

1. Okullar doğru biçimde müfredat düzenlemesine tabi tutulmalıdır.
2. İsteyen istemeyen herkesin sınavın nesnesi haline getirilmesinden vazgeçilmeli, bilhassa taşrada her okuldan iyi fakültelerin kazanıldığı dönemleri hatırlatan okul örnekleri canlı tutulmalıdır.
3. Üçüncüsü sınavın çocukların hayattaki değer ve konumunu belirleyen tek kriter olmadığını belirten rehberlik sürekli hale getirilmelidir. Başta, girişimcilik, farklı alanlarda proje üretilmesi gibi değişik uğraşlar çocukların sınava hazırlanması kadar önemli olmalıdır.
4. Okul idaresinin ve öğretmenlerin ödül ve cezalandırmalarının sınav sonuçlarına göre yapılması yanlıştır. Varsayalım ki bütün öğrenciler tüm soruları doğru çözdüğünde de çocukları okullara yerleştirmek için sıralama yapılacaksa, bu sistemde her zaman birileri başarısız olacaktır. O zaman okulların tümden kalitesini artırmak ve okullarda çocukları hayata hazırlamak birinci hedef olmalıdır.

2. Taşradaki ilçelerde çok önemli sayıda (450 taban puanını geçen) başarılı öğrenci, mevcut sistem nedeniyle, üniversiteyi kazanmak, daha iyi eğitim almak amacıyla şehrini ve ailesini terk etmek zorunda kalmaktadır. 14-15 yaşlarındaki başarılı çocukları istese de istemese de ailesinin dışında okumak zorunda bırakmanın başta psikolojik olmak üzere ekonomik ve sosyal sıkıntıları vardır. Bunun için her yerleşim yerindeki okulların kalitesinin yükseltilmesi şarttır.

“SBS SINAVININ TAMAMEN KALDIRILMASI YANLIŞTIR”

3. Milli Eğitim Bakanımız zaman içerisinde SBS’nin tamamen kaldırılacağını söylemiştir. Bu Türkiye özelinde kesin olarak gözden geçirilmesi gereken bir karardır. Bilhassa AK Parti gibi çevreden merkeze doğru gelen insanların oluşturduğu bir iktidarın, elitlerin tercih edebileceği bir sisteme ülkeyi geçirmesi, bindiği dalı kesmeye benzer. AK Partinin Anadolu’nun zeki çocuklarının iyi okullarda okumasının sigortası olan bir sistemi değiştirme lüksü olamaz.

Bu sosyolojik tespitin yanında sınavsız geçişin başka önemli dört zararı daha vardır.

(a)    İlköğretim düzeyinde, çocukları hem özel okulda, hem de devlet okulunda okuyan bir veli olarak söylüyorum ki, Türkiye’de not sistemine göre okullara öğrenci almanın alt yapısı yoktur. Devlet okullarında adil not sistemi kısmen oturtulmasına rağmen, özel okullar not sistemini bir taktik olarak kullanmaktadır.

(b)   Türkiye’de okulların eğitim kalitesi aynı değildir. İyi bir okulda notları düşük bir öğrencinin, daha az kaliteli bir okulda notları çok iyi olan öğrenciden daha bilgili-başarılı olabileceği HERKESÇE bilinen bir vakıadır.

(c)    Türkiye, demokratikleşme yönünde ciddi adımlar atmasına karşın ideolojik önyargılarını tamamen yok ettiği bir sisteme hala geçememiştir.  Eğer herkesin girdiği adil bir sınav ortadan kaldırılırsa çocukların diline, dinine, görünüşüne, saçına, küpesine bakılarak onlarca eleme kalemi üretilir. Bu da o çocukların önyargılara feda edilmesi anlamına gelir.  Hangi kesimden olursa olsun, hiçbir genç bu tür önyargıların nesnesi haline getirilmemelidir.

(d)   Sınavlar sayesinde iyi eğitim veren Anadolu Liseleri tüm kesimlerce tanınmaya ve insanların zihinlerinde özel okullardan daha iyi yer edinmeye başlamıştır. Sınavların sona erdirilmesi, özel okullar lehine bu okulların önemsizleştirilmesi anlamını taşır. Milli Eğitim Bakanlığı’nın böyle bir hata işlemesi anlamlı değildir.

Bu sene Özel Okullar Sınavı da kaldırıldı. Yerine okullara tek tek başvurunun esas alındığı ESKİ sisteme geçiliyor. Sınavlarda ısrarcı olan bu okulların hiç gürültü çıkarmaması ilginç. Ancak son zamanlarda o okullar alıştıklarından farklı öğrenci profiliyle karşı karşıya kaldılar. Belki de sınav sisteminin kalkmasına itiraz etmemekle bu yapıyı değiştirmek istediler.  Her şeye rağmen bu okullar paralı olduğu için tolere edilebilir. Ancak, seçkin eğitim veren iyi devlet okullarına her kesimden öğrencinin gidebilmesine engel olunmamalıdır.

Sonuç olarak, sanırız ki sayın Bakanımız eğitimimizin utanç noktalarından birisi olan dersane sistemini kaldırmayı hedeflemektedir. Hedef doğru ancak yöntem yanlıştır. Not etkin hale getirilmelidir, ancak sonunda herkesin eşit bir şekilde değerlendirildiği, kişisel haksızlıkların önüne geçen sınav sistemi kaldırılmadan.

“FEN LİSELERİ REVİZE EDİLMELİDİR”

4. Fen liseleri Türkiye’nin en güzide okullarındandır. Ancak şu husus net bir şekilde bilinmelidir ki sayıları çok fazladır. İl merkezinde birden fazla fen lisesi olan iller olduğu gibi, yirmiye yakın ilçede de fen liseleri açılmıştır. İline-ilçesine yatırım kanalize edemeyen siyasetçilerin ve yöneticilerin iktidar partileri üzerinde baskı uygulayarak fen lisesi getirme yarışına girmeleri sonucu böyle olmuştur. Açıkça görülmektedir ki, Bakanlığın da bunlara “hayır” diyecek başka bir vizyon ve projesi söz konusu değildir.

Bu nedenle, günümüzde fen liseleri bilim adamı yetiştirme özelliğinden uzaklaşarak fen ve matematik puanla öğrenci alan fakültelere gençleri hazırlayan dersane-okullara dönüşmüştür. Fen liselerinden dereceye daha çok öğrenci girmesinin nedeni budur. Ayrıca fen liselerinin bu kadar yaygınlığı Türkiye’de sosyal ağırlıklı fakültelerin de aleyhinedir. Bu hususların tümü dikkate alınarak fen liseleri masaya yatırılmalı ve bu kapsamda:

1. Sayıları azaltılmalıdır.
2. Üçü geçmemek koşuluyla bazıları hazırlıklı hale getirilmelidir.
3. Bilmeden bu okullara girip de sonradan hukuk, ekonomi, siyaset bilimi gibi bölümlere geçmek isteyen öğrenciler katsayı nedeniyle bunu başaramamıştır. AK Parti hükümeti katsayı sorununu azaltmıştır. Ancak zaman içerisinde bu geçişler fen liseliler için de daha kolay hale getirilmelidir. Başarılı öğrencilerin küçükken kendileri adına alınan bir kararla geleceklerinin karartılmasına izin verilmemelidir.
4. Özel fen liseleri puanlarını yüksek tutmak için çok az sayıda öğrenci almaktadır. 10 ve 10 öğrencinin altında kontenjanı olan okullar dahi vardır. Bu bir komedidir. Böyle bir okul hayatı olamaz. Bu derhal yasaklanmalı, makul bir baraj konulmalıdır. Kanaatimizce bu baraj en az iki sınıftır. O da kırk öğrenci eder.

5. Geleceğini doğru belirleme ve uygun bir şekilde hazırlanma yönleriyle kanaatimizce en iyi okullar Anadolu liseleridir. İyi Anadolu liselerinin en büyük ayrıcalığı çocukları sadece sınava değil, hayata da hazırlama özelliğine sahip olmalarıdır. Başta dili erken yaşta öğretmek olmak üzere, kültür, sanat, edebiyat, spor ve kişisel hobiler gibi onlarca alanda geliştirilen ve en önemlisi de özel özgüven aşılanan bu çocuklar hayata diğer yaşıtlarından birkaç adım önde başlayabilmektedir.

Ayrıca Anadolu liselerinde gençlerin girmek istedikleri bölümleri seçme hakkı son sınıfa kadar devam etmektedir. Bu okullara giden öğrenciler hem sosyalde hem de sayısalda istediği bölümlere rahatlıkla girebileceği bir eğitim altyapısına sahip oluyorlar.

6. Diğer taraftan, bir okulda gelenek, lokasyon, yatılılık, öğrenci sayısı gibi unsurlar çocuklara formel eğitimin dışında çok önemli katkılar sağlar. Türkiye’de çoklukla bu özelliklere sahip okullar Anadolu liseleridir. 50-100 öğrenciyle daha çok dersanecilik yapılır, okulculuk değil. Liselerde de mini kampus sistemine geçiş hedeflenmeli, yeni planlanmakta olan okullar da (Adalet Bakanlığının örnekliğine uygun olarak) yüksek tavanlı, kimlikli binalar olarak yapılmalıdır.

“NEDEN HAZIRLIKLI ANADOLU MESLEK LİSELERİ OLMASIN?”

7. Anadolu liselerinin sadece on tanesinin hazırlık sınıfı vardır. Bunun yedi tanesi İstanbul, birer tanesi de sırasıyla Ankara, İzmir ve Balıkesir’dedir. Bu sayının kesinlikle artırılması gerekir. Tablo-2’ye baktığınızda puanı yüksek ilk sekiz okulun tamamının hazırlıklı Anadolu lisesi olduğunu görürsünüz. Alman Lisesi, Robert Koleji ve St. Joseph gibi özel okulların da hazırlıklı olduğunu dikkate alırsanız, hazırlıklı Anadolu liselerinin ne kadar önemli olduğu ortaya çıkar.

Bu kapsamda (a) il nüfusu 1 milyonu ve/veya il merkezi nüfusu 500.000 i bulan illerde bir Anadolu lisesi ile; (b) Türkiye’de her Anadolu meslek lisesinden sadece bir tanesi (örneğin Çınarlı Anadolu Teknik, Kartal Anadolu İmam Hatip, Çankaya Anadolu Ticaret gibi) hazırlıklı hale getirilmelidir. Böyle bir düzenleme hem taşradaki Anadolu liselerinin kalitesine katkıda bulunacak, hem dil öğrenimini yaygınlaştıracak, hem de meslek liselerine olan rağbeti kısmen artıracaktır.

8. Bu kadar çok sayıda ve geniş yelpazede (Hazırlıklı-hazırlıksız; başarılı-başarısız) Anadolu lisesinin olması doğru görünmemesine rağmen, 2010 yılında Milli Eğitim Bakanı bir açıklama daha yapmış ve bütün düz liselerin Anadolu lisesine çevrileceğini söylemiştir. Bu durum bilhassa Anadolu’da bu okulların tanınmasına ve prestijine halel getirmekte, taşradaki başarılı öğrenciler tarafından tercih edilmesine engel olmaktadır. Devlet eğer, makul yönleri olan bu uygulamasında kararlıysa iyi puanlı ve/veya hazırlıkları olan Anadolu liselerini belli kriterler üreterek genelden ayırmalıdır.
9. Radikal tedbirler almaya yatkın bu hükümetin mensupları (en azından belli okullarda) bağış türü veli katkısını meşru kılan bir mekanizmaya kaymalıdır. Öğrenci kabulünde kesinlikle sınav sisteminden vazgeçilmemeli ancak kazanan öğrencilerin velilerinin katkılarının onore edilmesinden de kaçınılmamalıdır.
10. Yurtiçinde ve yurt dışında başlattığı eğitim seferberliğiyle çok iyi örneklikler ortaya koyan gönüllüler başta olmak üzere, eğitimle alakalı sivil toplum kuruluşlarının, dil hazırlığı olan, zamanla gelenekleşecek ve çocukları hayatın her ünitesine hazırlayan Anadolu liseleri açmalarının zamanı gelmiş ve geçmektedir. “Zaten var” denenler mevcut fen liselerinin gölgesinde kalmaktadır.
11. Kabataş gibi, İstanbul Erkek gibi okulların “yerine 100 tane okul yapılacak” mülahazasıyla satılması, seçkin olanın sıradana, niteliğin niceliğe tercih edilmesi demektir. Tarihine önem verdiğini söyleyen bu iktidarın böyle bir uygulamadan kaçınması gerekir.
12. Milli Eğitim Bakanlığı ve/veya Üniversiteler 450 puanın üzerinde öğrenci alan öğrencilerin okuduğu liselerin veli profilleri, özellikle de eğitim ile sosyo-ekonomik durumları hakkında geniş bir araştırma yapmalı/yaptırmalıdır.