Uykunun çocukların büyümesi üzerinde önemli bir rol oynadığını vurgulayan Prof. Dr. Hakan Kaynak; çocukluk dönemindeki uyku hastalıklarının ise geri dönüşü olmayan sağlık sorunlarına neden olduğunu söyledi.
Günümüzde, uyku ve uyku hastalıklarının önemi son yıllarda yapılan çalışmalarla çok daha iyi anlaşılmaya başlandı. Uykunun pasif bir dinlenme süreci olmadığı, organizma için vazgeçilmez bir aktif yenilenme süreci olduğu görüldü. Uyku yoksunluğunun da sadece ertesi günümüzün kötü geçmesine sebep olmadığı, özellikle çocukluk döneminin uyku hastalıklarının geri dönüşü olmayan ve erişkin yaşlarda da devam eden kalıcı gelişim ve sağlık sorunlarına neden olduğu anlaşıldı.
Aslında çocuğun gelişimi için uykunun önemi halk deyişlerine çok güzel yansımıştır. “Uyusun da büyüsün” sözü çocukluk döneminde uykunun gelişim için önemini çok iyi anlatmaktadır. Bugün bu sözün arkasındaki gerçeğin, uyku sırasında salgılanan büyüme hormonu olduğu bilimsel çalışmalarla ortaya konmuştur. Bademcikleri alındıktan sonra “Çocuğumun boyu uzamaya başladı, gelişimi hızlandı” gözlemi birçoğumuz için çok iyi bilinen bir gözlemdir. Bademciklerin alınması, çocuğun huzursuz ve kalitesiz uykusunun normale dönmesine sebep olduğundan, normal uykunun derin dönemlerinde salgılanan büyüme hormonu salınımı artmakta ve çocuğun gelişi hızlanmaktadır.
Maalesef çocukluk döneminin uyku hastalıkları ve çocuğun uyku sorunlarının erişkinlerden farklı bir boyutta değerlendirilmesi gereği ancak son 10 yıl içinde ve erişkinlerinkinden biraz daha geç anlaşılmıştır. Ne mutlu ki çocuğun uyku sorunlarına toplumlar daha duyarlı davranmıştır. Örneğin; ABD de okul başlangıç saatlerinin erken olmasının, çocuklarda uyku yoksunluğuna sebep olduğu anlaşıldıktan hemen sonra, okul saatleri değiştirilmiştir. Zira, bugün çok daha iyi bilinmektedir ki, kronik olarak uyku yoksunluğu yaşayan çocuklarda, şişmanlığa eğilim artmakta ve şişman bir toplumun oluşmasında çocukluktaki uyku eksikliğinin katkısı ciddi boyutlarda olmaktadır.
OKUL ÇAĞINDAKİ ÇOCUK 10-11 SAAT UYKU UYUMALI
Çocukların uyku süresi de erişkinler gibi kişiden kişiye değişmekle birlikte bazı yaş dilimleri için ortalama değerler aşağıdaki gibidir.
3 - 11 ay arası: 14 -15 saat
1-3 yaş arası: 12 -14 saat
Okul öncesi dönemde: 11 - 13 saat
Okul döneminde: 10 - 11 saat
ÖĞLEN UYKUSU ÇOCUKLAR İÇİN ÇOK FAYDALI
İnsan uykusunun ritmi 2 fazlıdır. Dolayısı ile fizyolojimize daha uygun olan, gün içinde 2 kez uyumamızdır. Erişkinler için siesta olarak adlandırılan ve bazı sıcak iklimin var olduğu ülkelerde gelenekselleşmiş olan bu uyku düzeni, çocuklar için çok daha faydalıdır. Öğlen yemek sonrası saatlerde, zaten uykuya eğilimli olduğumuz saatte, 20 dakikalık bir uyku gece uykusunun 1 saatine eşdeğer olması yanında, öğlen sonrası saatlerin de daha verimli geçmesini sağlamaktadır. Uykusunun bir kısmını gündüz uyuyan çocuk, gece uykusunu 1 saat azaltma şansını elde etmektedir.
UYKU HASTALIKLARI ÇOCUKLUKTA GÖRÜLÜR MÜ ?
Gece korkuları, uyurgezerlik, uykuda konuşma ve uykuda ritmik hareketler gibi, çocukluk dönemine özel uyku hastalıklarının yanı sıra, erişkin dönemi uyku hastalıkları da çocukluk döneminde görülebilir. Erişkin dönemi uyku hastalıkları, çocukluk döneminde farklı belirtilerle ortaya çıkabilir ve organizmayı da farklı şekilde etkileyebilir. Bu hastalıkların tanı kriterleri de çocukluk dönemine ait özellikler gösterir. Maalesef birçok uyku hastalığı, çocuğun ifade güçlüğü dolayısı ile anlaşılamamaktadır. Bu hastalıkların zamanında teşhis edilememesi çocukta geri dönüşü olmayan sorunlara sebep olmasının yanı sıra, erişkin dönemindeki uyku hastalıklarının da başlangıcı olmaktadır. Örneğin çocuklukta müdahale edilemeyen uykuda solunum zorluğu sorunu, erişkin yaşlarda çok sayıda uykuda solunum durmaları ile ortaya çıkabilmektedir. Çocuğun uyku sorunlarının belirtileri:
*Çocuğunuzun uykuya dalması için çok uzun süre gerekiyorsa,
*Çocuğunuz gece içinde sık sık uyanıyorsa,
*Çocuğunuz geceleri horluyor veya güçlükle nefes alıp veriyorsa,
*Çocuğunuz keyifsiz, başarısız ve okul performansı düşükse,
*Çocuğunuz geceleri idrar kaçırmaya başladıysa,
*Çocuğunuzun uyku saatleri dolayısı ile uykusuz kalmaya ve uyku saatlerinizde değişiklik yapmaya başladıysanız,
*Çocuğunuzun bir uyku hastalığı olabilir ve uyku hastalıkları ile ilgili bir hekime başvurmanızda fayda vardır.
ÇOCUKLUĞUN EN SIK KARŞILAŞILAN UYKUSUZLUK NEDENLERİ:
Anne veya baba olmaksızın uyuyamama:
Başlangıçta geceleri uyanan çocuğu fazlaca sıkıntıya sokmadan, uyutma amacıyla başlanan birlikte yatma, sallama veya besleme alışkanlığı bir süre sonra rutin hale döner ve çocuk bu ritüeller olmaksızın uyuyamamaya başlar.
Çocuğun uyku saatlerini kendinin belirlemesi:
Çocuk uyku saati geldiğinde bahaneler bularak, uyku saatini geciktirir. Sorular sorar, bitmeyen isteklerini arka arkaya sıralar. Aile böyle bir durumda, çocuğun uyku alışkanlıklarını da göz önünde bulundurarak uyku saatini belirlemeli ve bu konuda kararlı olmalıdır.
ÇOCUKLARIN İYİ UYUMASI İÇİN BAZI KURALLAR:
Çocuğun özelliklerine uygun sabit bir uyku saati belirleyin
Uyku öncesi sakinleşmesini sağlayın
Uyku öncesinde çocuğunuza zaman ayırın ve çocuğun sizinle iletişime geçmesini sağlayın. Sizin yerinizi TV, PC gibi başka uyarıcı aktivitelerin doldurmasına izin vermeyin
Uyku saati öncesi uyarıcı yiyecek ve içeceklerden uzak tutun.
Tüm çabalarınıza rağmen çocuğunuz uyku sorunları yaşıyorsa doktorunuza danışın veya bir uyku bozuklukları uzmanına götürün.
ERİŞKİN UYKU HASTALIKLARI ÇOCUKLUK DÖNEMİNDE DE GÖRÜLEBİLİR
Erişkin dönemde sık rastlanılan huzursuz bacaklar sendromu ve uyku-apne sendromu gibi uyku hastalıklarının çocukluk döneminde de görüldüğü ortaya konmuştur. Bu hastalıklar farklı belirtilerle de ortaya çıksa, çocukluk döneminde de rastlanılmaktadır.
Örneğin demir eksikliği olan çocuk, akşam saatlerinde huzursuzlanmaya başlıyor ve uyutmaya çalıştığınızda daha çok huzursuzlanıyorsa, geceleri sık sık uyanıp ağlıyorsa ve bu sırada bacaklarını periyodik olarak germeye çalışıyorsa, huzursuz bacaklar sendromu mutlaka dışlanmalıdır.
Geceleri nefes almakta zorluk çeken, sabahları zor uyanan ve uykuda sesli ve zor nefes alan çocuklar mutlaka uyku-apne sendromu açısından uzmanlarca değerlendirilmelidir. Bu çocuklarda okul başarısında düşme, derslerde uyuklama ve ilgisizlik olduğunda uyku testi ile durumlarının değerlendirilmesinde fayda vardır.